تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد یکی از دغدغههای رایج داوطلبان است. بسیاری میپرسند که آیا چنین تغییری ممکن است و آیا شرایط خاصی برای آن وجود دارد. همچنین، این سؤال مطرح میشود که چه رشتههایی برای تغییر مناسبترند و چه چالشهایی ممکن است در این مسیر وجود داشته باشد.
- 1. آیا تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد لازم است؟
- 2. چگونگی تغییر رشته در مقطع ارشد
- 3. ۳. تغییر رشته چه زمانی منطقی است؟
- 4. عوامل مهم در تصمیمگیری برای تغییر رشته در کارشناسی ارشد
- 5. ۲. شرایط حاکم بر دانشگاه در مقطع کارشناسیارشد
- 6. ۳. شرایط بعد از فارغالتحصیلی
- 7. آمادگی برای کنکور کارشناسی ارشد MBA با کلاسهای آنلاین کافهتدریس
در این مقاله، بهطور جامع به موضوع تغییر رشته در کارشناسی ارشد پرداختهایم. محتوای بحث را به سه بخش اصلی تقسیم کردهایم: در بخش اول به دلایل و انگیزههای تغییر رشته و نکات مهم آن میپردازیم. در بخش دوم، به بررسی قوانین و شرایط تغییر رشته خواهیم پرداخت. در نهایت، به این موضوع میپردازیم که چه تغییراتی منطقیتر هستند.
آیا تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد لازم است؟
اگر شما هم به فکر تغییر رشته در کارشناسی ارشد هستید، احتمالاً دلایل مختلفی برای این تصمیم دارید. شاید در مقطع کارشناسی رشتهای را بدون علاقهی واقعی انتخاب کرده باشید—شاید بهدلیل فشار خانواده، تأثیر دوستان، نداشتن شناخت کافی از رشته، یا حتی اجبارهای خاصی مانند فرار از سربازی یا نگرانی از ماندن پشت کنکور. در هر صورت، اکنون در شرایطی قرار دارید که میدانید مسیر شغلی و اجتماعی شما در رشتهی فعلی چندان روشن نیست.
بهطور کلی، تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد میتواند گزینهی مناسبی باشد. با افزایش سن و کسب تجربه نسبت به زمان ورود به دانشگاه، افراد شناخت بهتری از مسیرهای شغلی و علایق خود پیدا میکنند و تصمیمگیری مستقلتری خواهند داشت. بسیاری از داوطلبان ارشد به امید آیندهی شغلی بهتر، مسیر تحصیلی خود را تغییر میدهند. طبق آمارهای غیررسمی، اصلیترین انگیزه برای تغییر رشته، بهبود فرصتهای شغلی است. پس از آن، علاقه به رشتهای جدید و توصیهی دوستان و آشنایان از دیگر دلایل رایج هستند.
برای درک بهتر این موضوع و آشنایی با گرایشهای یکی از پرطرفدارترین رشتههای مدیریتی، میتوانید گفتوگوی ما با سپهر عالیپور دربارهی معرفی گرایشهای رشته MBA را مطالعه کنید. این مصاحبه اطلاعات ارزشمندی دربارهی این مسیر تحصیلی و فرصتهای مرتبط با آن ارائه میدهد.
چگونگی تغییر رشته در مقطع ارشد
تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد معمولاً کار دشواری نیست. فارغالتحصیلان مقاطع مختلف (حتی کارشناسیارشد یا دکترا برای داشتن مدرک ارشد دوم) میتوانند در آزمون کارشناسی ارشد شرکت کنند. دفترچهی راهنمای انتخاب رشتهی ارشد شامل دو نوع رشته است:
- رشتههای اصلی
- رشتههای شناور
داوطلبان میتوانند بهطور همزمان در هر دو دسته رشتههای اصلی و شناور ثبتنام کنند. اما باید توجه داشت که ثبتنام همزمان در هر دو رشته توصیه نمیشود، زیرا ممکن است تمرکز لازم برای مطالعهی هرکدام از رشتهها از دست برود. در صورت قبولی در هر دو رشته (هم رشتهی اصلی و هم شناور)، داوطلب میتواند تنها در یک رشته ثبتنام کند.
از نظر قانونی هیچ نوع محدودیتی برای تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد وجود ندارد. داوطلب میتواند با هر مدرک کارشناسی در هر رشتهای ثبتنام کند. بهعنوان مثال، یک فارغالتحصیل رشتهی ادبیات میتواند در رشتهی مهندسی برق شرکت کند! در مقالهی شرکت در آزمون دو رشته در مقطع کارشناسی ارشد به طور کامل به ابعاد مختلف این موضوع پرداختهایم. در ادامهی این مطلب نیز به منطقی که باید در این تغییر رعایت شود اشاره خواهیم کرد.
۳. تغییر رشته چه زمانی منطقی است؟
بسیاری از افراد در برابر تغییر مقاومت نشان میدهند؛ زیرا تغییر مسیر برایشان دشوار است. در مقابل، برخی افراد بدون دلیل خاصی مدام در حال تغییر مسیر هستند و به اصطلاح از این شاخه به آن شاخه میپرند. اما میان این دو نگرش، رویکرد هوشمندانهای نیز وجود دارد که باید با در نظر گرفتن عوامل خرد و کلان، مهارتها، رزومه و آیندهی شغلی فرد تصمیمگیری کرد.
اینکه فرد به رشتهای خاص علاقه دارد یا میخواهد از رشتهای درآمدزایی کند، بحثی جداست. در این مقاله، بهویژه برای دانشجویان رشتههای فنی و مهندسی این نکات را مطرح میکنیم. گاهی اوقات رشتههایی مانند مهندسی عمران، مکانیک، برق، مواد، معدن و… به دلایلی آینده شغلی مناسبی ندارند. در این صورت، رشتههایی مانند MBA (کد رشته ۱۱۴۸ در دفترچهی سنجش) و مهندسی صنایع گرایش سیستم (کد رشته ۱۲۵۹) گزینههای مناسبی هستند. با فارغالتحصیلی از یک دانشگاه معتبر در این رشتهها، میتوان به موقعیتهای شغلی خوب و با تعداد بالا دست یافت.
در نهایت، میتوان گفت که تغییر رشته از رشتههای فنیمهندسی و مدیریتی به رشتههایی مانند مدیریت کسبوکار یا سیستمها، نهتنها اشتباه نیست، بلکه یک تغییر هوشمندانه بهنظر میآید.
افرادی که در رشتههایی مانند MBA و مهندسی صنایع گرایش سیستم تحصیل میکنند، بهدلیل برندی که در این حوزهها برای خود میسازند، میتوانند در هر حوزه اقتصادی و صنعتی فعالیت کنند و رشد سازمانی را در محیطهای مختلف تجربه نمایند.
عوامل مهم در تصمیمگیری برای تغییر رشته در کارشناسی ارشد
قبل از معرفی عوامل مؤثر بر تصمیمگیری برای تغییر رشته در مقطع ارشد، لازم است که فرایند تصمیمگیری را به سه فاز اصلی تقسیم کنیم:
۱. قبل از ورود به دانشگاه (آمادگی برای کنکور ارشد رشتهی مدنظر)
۲. شرایط حین تحصیل در دانشگاه
۳. شرایط بعد از فارغالتحصیلی
در این بخش، بهطور خاص این عوامل را برای دو رشتهی MBA و مهندسی صنایعـسیستم بررسی میکنیم.
شرایط آمادگی کنکور ارشد رشتههای میانرشتهای
یکی از اولین و مهمترین گامها در انتخاب یک رشتهی جدید، مقایسه شرایط قبل از ورود به دانشگاه و میزان پیچیدگی کنکور آن رشته است. این شرایط شامل تعداد و نوع درسهای امتحانی، شدت رقابت، کیفیت متقاضیان و ظرفیت پذیرش دانشگاهها هستند که در نهایت پیچیدگی آزمون را تعیین میکنند.
برای روشنتر شدن این موضوع، کنکور ارشد رشتهی عمران را با کنکور ارشد رشتهی صنایع گرایش سیستم و کنکور رشتهی MBA مقایسه میکنیم:
-
کنکور ارشد عمران شامل درسهای زبان، ریاضی عمومی ۱ و ۲، معادلات دیفرانسیل، مقاومت مصالح ۱ و ۲، تحلیل سازههای ۱ و ۲، مکانیک خاک، پی، هیدرولیک، مکانیک سیالات، راهسازی، فولاد ۱ و ۲، و بتن ۱ و ۲ است. این دروس منابع متعددی دارند و به دلیل گستردگی و سختی مطالب، شرایط آمادگی برای کنکور عمران از رشتههایی مانند سیستم دشوارتر است.
-
کنکور ارشد سیستم فقط پنج درس دارد: زبان، ریاضی عمومی ۱ و ۲، تحقیق در عملیات، آمار و احتمال، و اقتصاد.
-
کنکور MBA شامل سه درس است: ریاضی عمومی ۱ و ۲، زبان، و جیمت.
با توجه به این مقایسه، واضح است که شرایط آمادگی برای کنکور عمران بسیار پیچیدهتر از رشتههایی مانند سیستم یا MBA است. در نتیجه، این دشواریها میتواند باعث شود که برخی داوطلبان در ادامه مسیر، ادامه تحصیل را کنار بگذارند.
بخشی از وبینار تغییر رشته به MBA در مقطع ارشد
برای مشاهده نسخه کامل وبینار به صورت رایگان روی لینک زیر کلیک کنید:
نگاهی دیگر به بحث تغییر رشته در ارشد
متقاضیان رشتههای فنی و مهندسی، مانند مکانیک، برق، عمران و… معمولاً دانشجویانی هستند که بهتازگی فارغالتحصیل شدهاند و با تلاش و انگیزهی زیاد آمادهی رقابت برای ادامه تحصیل در رشتهی خود هستند. علاوهبراین، تعداد متقاضیان این رشتهها بسیار زیاد است (مثلاً حدود سیهزار نفر برای رشتههای برق و عمران).
در مقابل، متقاضیان رشتههایی مانند MBA اغلب افرادی هستند که یا مشغول به کارند یا از دانشگاههایی با مسافت دورتر فارغالتحصیل شدهاند. این دسته از دانشجویان معمولاً دغدغههای شغلی و شخصی بیشتری دارند که باعث میشود جو رقابتی این رشتهها سبکتر باشد. البته باید به این نکته نیز توجه داشت که در رشتههایی مانند MBA به دلیل کم بودن تعداد دروس کنکور، میانگین درصد داوطلبان در تمام دروس بالاست و با وجود حجم کمتر دروس، این موضوع باعث افزایش رقابت میشود.
یکی دیگر از تفاوتهای مهم در تغییر رشته ارشد، تعداد کمتر متقاضیان رشتههای مدیریتی است. بهعنوان مثال، برای رشتهی MBA حدود دوازدههزار نفر و برای رشتهی مهندسی صنایعـسیستم کمتر از هفتهزار نفر داوطلب ثبتنام میکنند. ظرفیت پذیرش دانشگاهها نیز نقش بسیار مهمی در انتخاب رشته ایفا میکند.
| نام رشته | تعداد دروس کنکور ارشد | جنس داوطلبانی که این رشته را انتخاب میکنند | ظرفیت دانشگاهها |
| MBA | ۳ | عموماً شاغل با دغدغههای زیاد و یا فارغالتحصیلان رشتههای فنی مهندسی | نسبتاً قابلقبول |
| مهندسی صنایعـسیستم | ۵ | عموماً دانشجوهای دیگر رشتهها | متوسط |
| مهندسی عمران | ۱۲ | عموماً تازهفارغالتحصیلهای آماده | بالا |
| مهندسی مکانیک | ۸ | عموماً تازهفارغالتحصیلهای آماده | بالا |
پیشنهاد میکنیم برای آشنایی بیشتر با رشتهی MBA مقالهی «رشته MBA را به طور کامل بشناسید» را مطالعه کنید.
در نهایت، وضعیت قبل از کنکور نباید یکی از مهمترین معیارها برای تغییر رشته در مقطع ارشد باشد. اگر شما به این نتیجه رسیدهاید که آیندهتان در رشتهای خاص رقم میخورد، باید برای موفقیت در آن رشته تلاش کنید. بهطور کلی، وضعیت پیش از آزمون در تمام رشتهها هم مزایا و هم معایب خود را دارد و نمیتواند مبنای قطعی برای تصمیمگیری باشد.
۲. شرایط حاکم بر دانشگاه در مقطع کارشناسیارشد
یکی از عوامل مهم در تصمیمگیری برای تغییر رشته در مقطع ارشد، آیندهی آن رشته است. در رشتههای فنی و مهندسی، معمولاً ۲۴ واحد درسی، ۲ واحد سمینار و ۶ واحد پایاننامه بهطور کلی ۳۲ واحد درسی ارائه میشود. برخی دانشجویان از انجام پایاننامه و مطالعه و تحقیق در این مقطع راضی هستند، اما افرادی که هدفشان ورود به بازار کار است و نه ادامه تحصیل در مقطع دکتری، ممکن است با این امر موافق نباشند.
در رشتهی مدیریت کسبوکار، تعداد واحدهای درسی بیشتر است. در این رشته دانشجویان میتوانند بهصورت آموزشمحور فارغالتحصیل شوند، یعنی به جای پایاننامه، واحدهای درسی اضافی میگذرانند. برای افرادی که هدفشان جذب سریعتر به بازار کار است، گذراندن واحدهای عملی بیشتر و انجام کارهای تحقیقاتی کمتر، ترجیح داده میشود.
| نام رشته | پایاننامه | جنس واحدها | مدت تحصیل |
| MBA | اختیاری | عملیاتی با هدف آمادگی برای بازارکار | ۵ ترم |
| مهندسی صنایعـسیستم | دارد | نسبتاً عملیاتی | ۴ ترم |
| سایر مهندسیها یا دیگر رشتهها | دارد | اغلب تئوریهای سنگین و غیرکاربردی | ۴ ترم |
۳. شرایط بعد از فارغالتحصیلی
یکی از جنبههای مهم در تصمیمگیری برای تغییر رشته در مقطع ارشد، شرایط بعد از فارغالتحصیلی است. برای مثال، فرصتهای شغلی مهندس عمران با گرایش مدیریت ساخت، با مهندس عمران گرایش زلزله یا محیطزیست چه تفاوتهایی دارد؟ همچنین، کدام گرایش برای ادامهتحصیل در مقاطع بالاتر مناسبتر است؟ این موضوعات را در مطالب دیگر وبلاگ کافهتدریس بررسی خواهیم کرد.
در اینجا، فقط بر روی این نکته تمرکز میکنیم که بر اساس شرایط بعد از فارغالتحصیلی چه انتخابی باید انجام داد. بهطور کلی، فارغالتحصیلان رشتههای فنی و مهندسی (مانند مواد، معدن، نقشهبرداری، عمران، مکانیک، برق و …) معمولاً با فرصتهای شغلی محدودتری روبهرو هستند. با این حال، این فرصتها معمولاً درآمدزاترند. برای تغییر رشته در ارشد، باید به بودجهای که دولت به بخشهای تولیدی و عمرانی تخصیص میدهد نیز توجه کرد. میزان این بودجه میتواند به تأثیر افراد در گردش مالی این حوزهها کمک کند.
نکته دیگری که باید در نظر داشت، نرخ بالای بیکاری در کشور است که اشتغال در حوزههای تخصصی را دشوارتر میکند. در مقابل، فارغالتحصیلان رشتههای MBA و مهندسی صنایعـسیستم با مهارتهای عمومی مدیریتی و اجرایی میتوانند در بنگاهها و سیستمهای اقتصادی و اجتماعی فرصتهای شغلی متنوع و زیادی پیدا کنند. این امر حتی با وجود نرخ بالای بیکاری، باعث میشود اشتغال برای فارغالتحصیلان این رشتهها آسانتر باشد.
| نام رشته | تنوع حوزههای فعالیت | شانس پیداکردن شغل مناسب | مهارتهای کسبشده |
| MBA | بسیار بالا | بسیار بالا | عمومی و بسیار کاربردی در مدیریت سازمانها |
| مهندسی صنایعـسیستم | بالا | بسیار بالا | عمومی و نسبتاً کاربردی در مدیریت ساختارها |
| سایر مهندسیها | متوسط | متوسط روبهضعیف | تخصصی و عموماً غیرکاربردی در حوزههای متنوع، ولی خیلی کاربردی در حوزهی تخصصی |
برای آشنایی بیشتر با بازارکار رشتهی MBA میتوانید مقالهی «بازار کار گرایشهای MBA را بشناسید!» را مطالعه کنید.
جمعبندی موضوع تغییر رشته در ارشد
برای تصمیمگیری دربارهی تغییر رشته در مقطع ارشد و اینکه آیا این کار منطقی است یا نه، باید سه مقطع زمانی را در نظر گرفت: قبل از ورود به دانشگاه و کنکور رشتهی انتخابی، دوران تحصیل در رشتهی انتخابی، و شرایط بعد از فارغالتحصیلی. هر رشتهای مزایا و معایب خاص خود را دارد. با توجه به تغییرات اقتصادی و اجتماعی اخیر در کشور، رشتههایی که بر توسعهی فردی تأکید دارند، معمولاً فرصتهای شغلی متنوعتری ارائه میدهند.
آمادگی برای کنکور کارشناسی ارشد MBA با کلاسهای آنلاین کافهتدریس
کافهتدریس با همکاری بهترین استادان ایران، کلاسهای آنلاین تخصصی برای کنکور کارشناسی ارشد مدیریت کسبوکار (MBA) برگزار میکند.
با شرکت در این کلاسها، شما به برنامهریزی جامع و دقیق برای آمادگی تا روز آزمون و حتی بعد از آن دسترسی خواهید داشت.
برای کسب اطلاعات بیشتر دربارهی کلاسهای آنلاین کنکور MBA کافهتدریس و دریافت مشاورهی رایگان برای شروع دورهی آمادگی، کافیست روی این لینک کلیک کنید:
کلاسهای آنلاین کنکور ارشد MBA
۱. آیا تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد کار دشواری است؟
تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد بهطور معمول کار دشواری نیست. فارغالتحصیلان رشتههای مختلف میتوانند در آزمون کارشناسی ارشد دو رشته را انتخاب کنند. اما توصیه نمیشود که در رشتههای اصلی و شناور همزمان ثبتنام کنید.
۲. چه زمانی تغییر رشته در مقطع ارشد منطقی است؟
تغییر رشته زمانی منطقی است که فرد بهدنبال بهبود مهارتها و افزایش فرصتهای شغلی باشد. برای مثال، اگر رشتههای فنی و مهندسی مانند عمران، مکانیک یا برق آینده شغلی مناسبی ندارند، تغییر رشته به رشتههایی مانند MBA میتواند انتخابی هوشمندانه باشد.
۳. آیا تغییر رشته در ارشد محدودیت قانونی دارد؟
از نظر قانونی هیچ محدودیتی برای تغییر رشته در مقطع کارشناسی ارشد وجود ندارد. داوطلبان میتوانند با هر مدرک کارشناسی در هر رشتهای در آزمون کارشناسی ارشد شرکت کنند.
۴. شرکت در دو رشته در مقطع ارشد چه مشکلاتی دارد؟
اگر فرد همزمان در دو رشته ثبتنام کند، تمرکز کافی برای مطالعه هرکدام از رشتهها نخواهد داشت. همچنین، اگر در هر دو رشته پذیرفته شود، باید تنها در یکی از آنها ثبتنام کند.
۵. آیا تغییر رشته در ارشد میتواند بهدنبال خود فرصتهای شغلی بهتری بیاورد؟
بله، تغییر رشته به رشتههایی مانند MBA یا مهندسی صنایع میتواند منجر به افزایش فرصتهای شغلی و درآمدزایی بیشتر شود، بهویژه در صورتی که فرد در دانشگاههای معتبر تحصیل کند.